İlim öğrenmek her islam ümmetine farzdır

İlim öğrenmek her islam ümmetine farzdır
Hz. Muhammed Mustafa 

“İlim öğrenmek her İslam ümmetine farzdır” sözü, İslam düşüncesinin en derin ve en kapsamlı ilkelerinden birini ifade eder. Hz. Muhammad Mustafa’nın bu buyruğu yalnızca dini bilgi edinmeyi değil; insanın hem dış dünyayı hem de kendi iç hakikatini tanıma sorumluluğunu da vurgular. Çünkü İslam öğretisinde insan sadece inanmak için değil; anlamak, düşünmek, idrak etmek ve hakikate yönelmek için yaratılmıştır. Bu nedenle ilim, yalnızca bir ayrıcalık değil, kulluğun ve teslimiyetin ayrılmaz bir parçasıdır. 

Zahiri anlamda bu hadis, İslam ümmetinin dinini bilinçli yaşayabilmesi için öğrenmek zorunda olduğunu ifade eder. İbadetin doğru olması bilgiyle mümkündür. İbadetin, orucun, helalin, haramın, adaletin, kul hakkının ve ahlakın bilinmesi gerekir. Çünkü bilgisiz ibadet zamanla şekle ve gösterişe dönüşebilir; bilinçsiz iman ise taklitten öteye geçemez. Bu yüzden Kur’an’da insan sürekli düşünmeye, anlamaya ve idrak etmeye çağrılır. İslam’ın ilk emrinin “Oku” olması da bunun en güçlü sembollerinden biridir. Buradaki okuma yalnızca kitap okumak değil; insanı, hayatı, evreni ve yaratılışı anlamaya çalışmaktır. 

Bu anlayış, tarih boyunca İslam medeniyetinde ilmi yalnızca dini alanla sınırlı bırakmamıştır. Esas olan, yaratılmış olanı incelemek ve yaratılıştaki hikmeti kavramaya çalışmaktır. Bu nedenle İslam âlimleri ilmi sadece dünyevi bir uğraş değil, aynı zamanda bir sorumluluk ve ibadet olarak görmüşlerdir.  

Ancak hadisin bâtıni boyutu daha da derindir. Tasavvuf ve irfan geleneğinde burada sözü edilen ilim, yalnızca kitap bilgisi değil; insanın kendisini tanımasıdır. Çünkü insan bazen dış dünyayı öğrenirken kendi nefsine yabancı kalabilir. Oysa bâtıni anlayışa göre asıl ilim; insanın içindeki kibri, öfkeyi, hırsı, bencilliği ve gafleti fark edebilmesidir. Bu yüzden mutasavvıflar, “Kendini bilen Rabbini bilir” sözünü büyük önemle ele almışlardır. İnsan kendi iç hakikatini tanımadan yalnızca bilgi taşıyan bir varlığa dönüşebilir. Böyle bir bilgi ise kalbi olgunlaştırmak yerine kişiyi gurura sürükleyebilir. 

Bâtıni anlamda ilim, bilginin hikmete dönüşmesidir. Çok şey bilmek ile hakikati yaşayabilmek aynı şey değildir. İnsan kutsal metinleri ezbere bilebilir; fakat merhametten yoksunsa, adaletsizse, kibirliyse ve insanlara yukarıdan bakıyorsa, o bilgi gerçek anlamda kemale ulaşmış sayılmaz. Çünkü gerçek ilim insanı sertleştiren değil yumuşatan, kibirlendiren değil olgunlaştıran bir hakikattir. İslam öğretisinde ilmin amacı yalnızca zihni doldurmak değil; kalbi arındırmak ve insanı hakikate yaklaştırmaktır. 

Bu nedenle zahiri ve bâtıni ilim birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Zahiri ilim insana doğruyu öğretir; bâtıni ilim ise o doğrunun ruhunu kazandırır. Biri aklı inşa ederken diğeri kalbi olgunlaştırır. Sadece zahiri bilgi insanı kuru bir entelektüelliğe sürükleyebilir; yalnızca bâtıni yaklaşım ise ölçüsüz mistisizme kayabilir. İslam düşüncesinde ideal insan; hem bilen, hem hisseden; hem düşünen ve hem de ahlakıyla yaşayan insandır. 

Hz. Muhammed Mustafa’nın bu sözü günümüzde de son derece güçlü bir anlam taşımaktadır. Çünkü hadisin ruhu, İslam ümmetinin kendisini sürekli geliştirmesi gerektiğini ifade eder. Sadece ibadet yeterli değildir, bilinç gerekir. Sadece inanmak değil, anlamaya çalışmak gerekir. Cehaleti kutsallaştırmak yerine öğrenmek, araştırmak, düşünmek ve üretmek gerekir. İman ile ilim arasında kopmaz bir bağ vardır. Çünkü hakiki bilgi insanı kibire değil hakikate, karanlığa değil idrake götürür. Bu yüzden “ilim öğrenmek farzdır” sözü, insanın hem dış dünyasını hem de iç âlemini aydınlatma sorumluluğunu ifade eden büyük bir hakikat olarak anlam kazanır. 

Ehli Beyt yazarı ve Seyyid Seyfeddin Ocağı evlatlarından,
=Seyyid Hakkı Azak=

Seyyid Hakkı, Sosyal medya takip hesaplarımız
YouTube, Muhabbet Dergâhı TV-Seyyid Hakkı kanalımız: https://www.youtube.com/user/YediDeryaSohbeti62
Facebook, Muhabbet Dergâhı grubumuz: https://www.facebook.com/groups/244039227002241   
Fcebook, Muhabbet Dergâhı İlimle İrşad sayfamız; https://www.facebook.com/profile.php?id=100057353323519 
WEB sayfamız, Alevilikte Inanç-Seyyid Hakkı Azak; https://www.alevilikte-inanc.de/ 
Facebook, Seyyid Hakkı Azak özel sayfamız; https://www.facebook.com/profile.php?id=61570018628168